सम्बन्ध: रगतले होइन, मनले जोडिने सबैभन्दा गहिरो बन्धन

संसारमा रहेका हरेक कुराको कुनै न कुनै सम्बन्ध हुन्छ। ढुङ्गाको सम्बन्ध माटोसँग हुन्छ। माटोको सम्बन्ध पानीसँग हुन्छ। पानीको सम्बन्ध खोलासँग हुन्छ। खोलाको सम्बन्ध नदीसँग हुन्छ। नदीको सम्बन्ध समुद्रसँग हुन्छ। पहाडको सम्बन्ध जंगलसँग हुन्छ। र जंगलको सम्बन्ध चराचुरुङ्गीको गीतसँग हुन्छ। प्रकृतिको प्रत्येक तत्व एकअर्कासँग जोडिएको छ। सायद यही कारणले यो संसार यति सुन्दर देखिन्छ।

त्यसैगरी मानिस पनि सम्बन्धविनाको प्राणी होइन। ऊ जन्मिनेबित्तिकै कुनै न कुनै सम्बन्धसँग जोडिएको हुन्छ। कसैको छोरा, कसैकी छोरी, कसैको दाजु, कसैकी बहिनी, कसैको बुबा, कसैकी आमा। यी सबै रगतले जोडिएका सम्बन्ध हुन्। यिनको पहिचान जन्मसँगै हुन्छ, र समाजले पनि सजिलै स्वीकार गर्छ।

तर एउटा अर्को सम्बन्ध पनि हुन्छ, जसको कुनै रगतको नाता हुँदैन। कुनै कानुनी कागज हुँदैन। कुनै नाम हुँदैन। तर त्यो सम्बन्ध यति गहिरो हुन्छ कि कहिलेकाहीँ रगतका सम्बन्धभन्दा पनि धेरै बलियो बनिदिन्छ।

त्यो हो—मनले जोडिएको सम्बन्ध।

मलाई पहिले लाग्थ्यो, एकपटक सम्बन्ध बनेपछि त्यो कहिल्यै टुट्दैन। चाहे त्यो रगतको होस् वा मनको। यदि साँचो मनले कसैलाई आफ्नो मानेको हो भने त्यो सम्बन्ध समयसँग अझ बलियो हुँदै जान्छ भन्ने विश्वास थियो। तर जीवनले बिस्तारै सिकायो कि सम्बन्धको गहिराइ सबैले एउटै तरिकाले बुझ्दैनन्।

एउटै सम्बन्ध कसैका लागि जीवनभरको साथ हुन सक्छ, भने कसैका लागि त्यो केवल समय बिताउने माध्यम मात्र हुन सक्छ।

यही फरक सोचले सम्बन्धलाई कहिले सुन्दर बनाउँछ, कहिले पीडादायी।

आजको समयमा सम्बन्धहरू धेरै छिटो बन्न थालेका छन्। एउटा सानो परिचय, केही दिनको कुराकानी, केही मिठा शब्दहरू, केही हाँसो, केही सम्झनाहरू... अनि मानिसहरूले सोच्न थाल्छन्—"यो सम्बन्ध सधैं रहन्छ।"

तर सधैं भन्ने शब्द जति सुन्दर सुनिन्छ, व्यवहारमा त्यति नै कठिन रहेछ।

किनभने सम्बन्ध केवल सुरु गर्नु पर्याप्त हुँदैन। त्यसलाई बचाइराख्न धैर्य, विश्वास, सम्मान र निरन्तर प्रयास आवश्यक हुन्छ।

आजको सामाजिक सञ्जालको युगले सम्बन्धको अर्थ नै परिवर्तन गरिदिएको जस्तो लाग्छ।

पहिले मानिसहरू सम्बन्ध जोगाउन धेरै प्रयास गर्थे। अहिले धेरैले तुलना गरेर सम्बन्धको मूल्यांकन गर्न थालेका छन्।

"उसको श्रीमान् यस्तो छ।"

"उसकी श्रीमती यति राम्री छिन्।"

"उनीहरूको जीवन यस्तो छ।"

"हाम्रो किन त्यस्तो छैन?"

यही तुलना नै धेरै सम्बन्धको सबैभन्दा ठूलो शत्रु बनेको छ।

सामाजिक सञ्जालमा देखिने प्रत्येक मुस्कान वास्तविक हुँदैन। हरेक तस्बिर पछाडि एउटा कथा लुकेको हुन्छ। तर हामी अरूको देखिने जीवनसँग आफ्नो वास्तविक जीवन तुलना गर्न थाल्छौँ। त्यहीँबाट असन्तुष्टि जन्मिन्छ। असन्तुष्टिले अपेक्षा बढाउँछ। अपेक्षाले गुनासो जन्माउँछ। गुनासोले दूरी बढाउँछ। र अन्ततः सम्बन्ध कमजोर हुँदै जान्छ।

साँचो सम्बन्ध कहिल्यै पूर्ण मानिसहरूबीच बन्दैन।

साँचो सम्बन्ध त अपूर्ण मानिसहरूले एकअर्काको अपूर्णतालाई स्वीकार गरेपछि मात्र बन्छ।

यदि सम्बन्धमा एउटा मात्र व्यक्तिले सधैं सम्झौता गरिरहने र अर्कोले सधैं आफ्नो अहंकारलाई ठूलो ठानिरहने हो भने त्यो सम्बन्ध धेरै टाढासम्म टिक्न गाह्रो हुन्छ।

धेरै मानिसहरू भन्छन्, "यदि प्रेम छ भने सबै सहनुपर्छ।"

तर प्रेम भनेको सहनु मात्र होइन।

प्रेम भनेको बुझ्नु पनि हो।

प्रेम भनेको सम्मान गर्नु पनि हो।

प्रेम भनेको अर्को व्यक्तिको भावनालाई पनि आफ्नै जस्तै मूल्य दिनु हो।

यदि एक जनाले निरन्तर घृणा देखाइरहेको छ, अपमान गरिरहेको छ, बेवास्ता गरिरहेको छ, अनि अर्कोले "प्रेम छ" भनेर मात्र सबै सहिरहन्छ भने त्यो सम्बन्ध स्वस्थ सम्बन्ध होइन। त्यहाँ प्रेमभन्दा बढी डर, बानी वा एक्लोपनको त्रास हुन सक्छ।

सम्बन्ध बचाउन चाहने हो भने दुवै पक्षले बराबरी प्रयास गर्नुपर्छ।

एउटाले मात्र डुङ्गा चलाएर नदी पार गर्न सकिँदैन।

दुवैले एउटै दिशामा बल लगाउनुपर्छ।

सम्बन्धमा सबैभन्दा ठूलो कुरा "को सही?" भन्ने होइन।

सबैभन्दा ठूलो कुरा "हामीलाई सम्बन्ध बचाउनु छ कि अहंकार?" भन्ने हो।

धेरै सम्बन्ध एउटा ठूलो गल्तीले होइन, साना-साना बेवास्ताहरूले टुट्छन्।

समय नदिनु।

कुरा नसुन्नु।

धन्यवाद भन्न बिर्सनु।

माफी माग्न अहंकार गर्नु।

सानो खुसीमा पनि साथ नदिनु।

यी सबै कुरा वर्षौंसम्म थुप्रिँदै जान्छन्। एक दिन सम्बन्ध बाहिरबाट ठीक देखिए पनि भित्रबाट खाली भइसकेको हुन्छ।

साँचो सम्बन्धमा कहिलेकाहीँ झगडा हुन्छ।

रिस पनि उठ्छ।

मतभेद पनि हुन्छ।

तर सम्बन्धको सुन्दरता झगडा नहुनुमा होइन, झगडापछि पनि हात नछोड्नुमा हुन्छ।

सम्बन्धमा जित्न खोज्ने मानिस अन्ततः सम्बन्ध हार्न सक्छ।

तर सम्बन्ध बचाउन कहिलेकाहीँ आफ्नो अहंकार हार्न तयार हुने मानिसले जीवन जित्छ।

समय बित्दै जाँदा हामीले धेरै मानिसहरू भेट्छौँ। केही केही दिनका लागि आउँछन्। केही केही वर्षका लागि। केही केवल एउटा पाठ सिकाउन आउँछन्। अनि केही यस्ता हुन्छन्, जसको उपस्थिति नै हाम्रो जीवनको आधार बनिदिन्छ।

त्यसैले सबै सम्बन्धको एउटै आयु हुँदैन।

तर जुन सम्बन्ध साँचो मनबाट बनेको हुन्छ, त्यसको सम्झना भने धेरै वर्षपछि पनि मर्दैन।

जीवनको अन्त्यतिर पुग्दा मानिसले कमाएको सम्पत्ति गन्दैन। उसले सम्झिने कुरा भनेको उसले बाँडेको माया, उसले निभाएको सम्बन्ध र उसलाई साँचो मनले साथ दिएका मानिसहरू नै हुन्।

त्यसैले सम्बन्धलाई प्रयोग गर्ने वस्तु नबनाऔँ।

सम्बन्धलाई सुविधा अनुसार परिभाषित नगरौँ।

सम्बन्ध भनेको समय काट्ने माध्यम होइन, जीवनलाई अर्थ दिने आधार हो।

यदि कसैलाई आफ्नो भन्नुभएको छ भने उसको सम्मान गर्न सिकौँ।

यदि कसैले तपाईंलाई आफ्नो मानेको छ भने उसको विश्वास नतोडौँ।

किनकि संसारमा विश्वासभन्दा ठूलो उपहार र विश्वास टुट्नु भन्दा ठूलो पीडा सायद अर्को केही छैन।

अन्त्यमा एउटा कुरा मात्र भन्न मन लाग्छ—

रगतले जोडिएका सम्बन्ध जन्मसँगै प्राप्त हुन्छन्, तर मनले जोडिएका सम्बन्ध हाम्रो व्यवहार, विश्वास र प्रेमले बिस्तारै निर्माण हुन्छन्। त्यसैले मनका सम्बन्धलाई कहिल्यै हल्का रूपमा नलिनुहोस्। किनकि यिनै सम्बन्धहरूले जीवनका सबैभन्दा कठिन यात्राहरूमा पनि हामीलाई एक्लो हुन दिँदैनन्।